قشم بزرگ ترین جزیرهٔ ایران و خلیج فارس واقع در تنگهٔ هرمز است. این جزیره در دوران ساسانیان ابرکاوان نام داشته است.[۱] شهرستان قشم بخشی از استان هرمزگان است که خود جزیرهٔ قشم را شامل می شود.
۱ جغرافیای سیاسی
۲ بنادر مهم صیادی و تجاری
۳ جزیره های بزرگ پیرامون قشم
۴ مردم
۴.۱ جغرافیای انسانی
۴.۲ مهاجرت
۴.۳ زبان و گویش
۴.۴ دین و مذهب
۵ جغرافیا
۵.۱ جغرافیای طبیعی
۵.۲ موقعیت جغرافیایی
۵.۳ مساحت جزیره
۵.۴ زمین شناسی قشم
۵.۵ لرزه خیزی قشم
۵.۶ سواحل
۵.۷ آب و هوا
۵.۸ پوشش گیاهی
۵.۹ حیات جانوری
۵.۹.۱ جونده
۵.۹.۲ دوزیستان و خزندگان
۵.۹.۳ پرندگان
۶ برخی جاذبه ها گردشگری
۶.۱ گنبد نمکی نمکدان
۶.۲ دره ستارگان
۶.۳ قلعه پرتغالی ها
۶.۴ نخستین ژئوپارک کشور در جزیره قشم
۶.۵ چشمه ها
۶.۶ پارک کروکودیل قشم
۷ اقتصاد
۷.۱ صیادی
۷.۲ کسب و کارهای تجاری
۷.۳ دامپروری
۷.۴ کشاورزی
۷.۵ معادن
۷.۶ پالایشگاه گاز گَوَرزین
۸ خوراکی های محلی
۹ جستارهای وابسته
۱۰ منابع
۱۱ پیوند به بیرون
جغرافیای سیاسی
در سال ۱۳۹۰ این شهرستان قشم به سه بخش مرکزی و بخش شهاب و بخش هرمز ۷ دهستان تقسیم شده بود.
جزیره قشم در نقشه خاورمیانه ساموئل آگوستوس میشل
طبق آخرین تقسیمات کشوری امروزه شهرستان قشم ۶۹ شهر و روستا دارد که مهم ترین آنها عبارت اند از:
۱ طولا
۲ درگهان
۳ حمیری
۴ جزیره لارک (جزء جزیره قشم)
۵ کووئی
۶ هلر
۷ گیاهدان
۹ رمچا
۱۰ جی جیان
۱۲ باغ بالا
۱۳ توریان
۱۴ تُم سنتی
۱۵ زینبی
۱۶ پی پشت
۱۷ کوشه قشم
۱۸ کاروان (قشم)
۱۹ گربه دان
۲۰ زیرانگ
۲۱ گردوا
۲۲ مسدوم
۲۳ خالدین
۲۴ مسن
۲۵ شیب دراز
۲۶ دیرستان
۲۷ برکه خلف
۲۸ جزیره هنگام شامل روستاهای هنگام جدید
۲۹ هنگام کهنه
۳۰ هنگام غیل (جزیره هنگام جزء جزیره قشم)
۳۱ ریکو (قشم)
۳۲ بند حاج علی
۳۳ قندیل
۳۴ نخل گل
۳۵ بندرلافت
۳۶ طبل (قشم)
۳۷ ملکی (قشم)
۳۸ هفترنگو
۳۹ سلخ
۴۰ گمبران
۴۱ سهلی
۴۲ تمبان
۴۳ گورزین
۴۴ دهخدا (قشم)
۴۵ گوران (قشم)
۴۶ نقاشه
۴۷ دوربنی
۴۸ بندردولاب
۴۹ گوری
۵۰ مرادی
۵۱ درکو
۵۲ دوستکو
۵۳ مرادی
۵۴ چاهو شرقی
۵۵ تم گس
۵۶ کنارسیاه
۵۷ چاهوغربی
۵۸ سرریگ
۵۹ باسعیدو
۶۰ رمکان
۶۱ دفاری
۶۲ کابلی
۶۳ شیخ حسن
۶۴ معتمد آباد
۶۵ منصورآباد
۶۶ عایشه آباد
(سوزا، هرمز و قشم حوزه شهری اند و در سال ۸۵ بندر درگهان به حوزه شهری اضافه شد)
نگاره هوایی ناسا از جزیره
شهر قشم در شرقی ترین نقطه جزیره واقع شده است و به رغم آنکه این شهر نسبت به کل جزیره مرکزیت هندسی ندارد، اما به علت موقعیت مهم استراتژیک آن (دید گسترده به جنوب، شمال و شرق، دید به تنگه هرمز، نزدیکی به بندرعباس و…) از قدیم واجد اهمیّت بوده و عمده ترین سکونتگاه جزیره محسوب می شده است. انتخاب شهر قشم به عنوان پایگاه اصلی توسعه منطقه آزاد تجاری-صنعتی قشم نیز بر اهمیت این شهر افزوده است
بنادر مهم صیادی و تجاری
یک لندیگراف که برای انتقال خودروها از به جزیرهٔ قشم به کاربرده می شود.
به دلیل بازار پر رونق و ورود کالاهای بسیار مهم از کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس به این جزیره، وجود بنادر مهم و همچنین بنادر اختصاصی بسیار مهم می باشند. چنان که در قدیم بنادر صیادی و بنادر تجاری در کنار یک دیگر قرار داشته ولی اکنون به دلیل رونق اقتصادی بنادر به صورت اختصاصی و ویژه امور خدمات به کشتی های تجاری و صیادان را انجام می دهند. بنادر مهم و صیادی شهرستان قشم به تر تیب زیر می باشند.
۱ بهمن ۲ شهید ذاکری ۳ بندرسوزا ۴ مسن ۵ سلخ ۶ کاوه ۷ لافت ۸ درگهان ۹ باسعیدو ۱۰ فجر ۱۱ شرکت نفت ۱۲ رمچاه ۱۳ کندالو ۱۴ طبل ۱۵ هنگام
جزیره های بزرگ پیرامون قشم
جزیره هنگام، هرمز و لارک هستند. بعضی جزیره های کوچک اطراف قشم وجود دارند که فاصله کمی با ساحل جزیره دارند و هنگام برکشند و فروکشند (جزر و مد) به ساحل جزیره می پیوندند و می گسلند همین باعث نامگذاری این چند جزیره کوچک بعنوان جزایر ناز شده است که گویی در پیوستن به جزیره ناز می کنند!
عمده فعالیت صورت گرفته دراین جزایر صیادی است. به تازگی طبیعت بکر و ساحل زلال این جزایر مورد توجه گردش گران قرار گرفته است، که در این میان جزیره هنگام به خاطر نزدیکی به جزیره قشم و زیستگاه دلفین ها، آهوها (جبیرها) و تنها پارک کروکودیل ایران بیشتر از بقیه جذب گردشگر می نماید.
مردم
جغرافیای انسانی
ترکیب جمعیتی (طبق سرشماری آبان ماه سال ۱۳۹۰):[۲]
جمعیت کل جزیره قشم: ۱۱۷/۷۷۴ نفر
تعداد خانوار: ۲۸٬۸۱۸ خانوار
جمعیت شهری: ۴۷٬۸۴۸ نفر
جمعیت روستایی: ۶۹٬۹۲۶ نفر
جمعیت مردان: ۵۹٬۷۴۹ نفر
جمعیت زنان: ۵۸٬۰۲۵ نفر
مهاجرت
علاوه بر جمعیت بومی و ساکن، جزیره قشم دارای جمعیت غیربومی و مهاجر بسیاری است که به طور عمده در بخش های تجارت، بازرگانی، صنایع و معادن، ادارات و دوایر دولتی و ارگان ها، بانک ها، تشکیلات سازمان منطقه آزاد قشم و دیگر بخش های خدماتی به فعالیت اشتغال دارند. ضمن آن که شمار قابل توجهی گردشگر نیز همواره به ویژه در فصل های پاییز و زمستان و تعطیلات نوروزی وارد جزیره می شوند.
زبان و گویش
زبان اصلی مردم قشم، مانند تمام مردم ساکن بنادر و سواحل جنوب کشور و دیگر جزایر، فارسی است ولی با گویش بندری صحبت می کنند که برای همه مردم و مسافرانی که به جزیره مسافرت می کنند قابل درک و فهم است. لهجهٔ محلی و متداول مردم قشم در شهرها و روستاهای آن تقریباً یکسان است. به طور کلی باید گفت زبان محلی قشمی، آمیخته ای از زبان های عربی، فارسی، بندری، هندی و انگلیسی است.
دین و مذهب
مردم جزیرهٔ قشم (بومیان) مسلمان پیرو مذهب تسنن (شافعی)اند. دین داری در میان مردم این جزیره جایگاه خاصی دارد و فرزندان خود را از کودکی تشویق به نمازخواندن و روزه گرفتن و یادگیری قرآن می کنند.
مسجدی واقع در جزیرهٔ قشم
جغرافیا
جغرافیای طبیعی
دره چاه کوه در قشم
خلیج فارس با مساحت ۲۲۵۰۰۰ کیلومترمربع، عرض های متفاوت دارد. کمترین عرض آن ۱۸۰ کیلومتر و بیشترین عرض آن ۳۰۰ کیلومتر است. طول خلیج فارس از دهانه اروندرود تا تنگه هرمز ۹۰۰ کیلومتر است. عمق آب های خلیج فارس به طور متوسط در شرق بین ۵۰ تا ۸۰ متر و در غرب حدود ۱۰ تا ۳۰ متر است. ژرف ترین نقطه خلیج فارس گودالی است به عمق ۹۳ متر که در ۱۵ کیلومتری جنوب جزیره تنب بزرگ واقع شده است. خلیج فارس از مراکز مهم صید ماهی و مروارید است و در کف آن توده های گسترده مرجانی دیده می شود. به علت ادامه طبقات نفت خیز زاگرس به سمت جنوب، در لایه های زیرین خلیج فارس منابع مهم نفت و گاز وجود دارد که بخش بزرگی از آن به بهره برداری رسیده است. به علت پهنای کم تنگه هرمز، جزر و مد خلیج فارس همیشه اندکی عقب تر از جزر و مد دریاهای آزاد صورت می گیرد.
تنگه هرمز یکی از مهم ترین راه های آبی جهان است. این تنگه، ارتباط ۹۰۰ کیلومتر راه آبی جنوب کشور را به آب های آزاد جهان- از طریق دریای عمان- میسر می سازد. تنگه هرمز نزدیک به ۵۵ کیلومتر عرض دارد و عمیق ترین نقطه آن (در شمال جزیره مسندام) ۱۸۲ متر است.
موقعیت جغرافیایی
این جزیره از شمال به شهر بندرعباس، مرکز بخش خمیر و قسمتی از شهرستان بندر لنگه، از شمال خاوری به جزیرهٔ هرمز، از شرق به جزیرهٔ لارک، از جنوب به جزیرهٔ هنگام و از جنوب باختری به جزایر تنب بزرگ و کوچک و بوموسی محدود می گردد. فاصله جزیرهٔ قشم (از بندر قشم) تا بندرعباس ۸/۱۰ مایل (۲۰ کیلومتر)، تا بندر هرمز ۷۲/۹ مایل (۱۸ کیلومتر)، جزیره لارک (تا مرکز دهستان لارک) ۸۵/۴ مایل (۹ کیلومتر)، تا جزیره بوموسی ۰۱/۸۸ مایل (۱۶۳ کیلومتر) و جزیره تنب بزرگ ۵۵/۶۱ مایل (۱۱۴ کیلومتر) است.
مساحت جزیره
مساحت جزیره ۱۴۹۱ کیلومترمربع، حدود ۲/۵ برابر دومین جزیره بزرگ خلیج پارس یعنی بحرین است. طول جزیره از بندر قشم، تا بندر باسعیدو در انتهای جزیره را در منابع مختلف بین ۱۰۰ تا ۱۳۰ کیلومتر تخمین زده اند و بیشتر روی طول ۱۱۵ و ۱۲۰ کیلومتر تکیه شده است. در گزارش توجیهی اجرای قانون تعاریف، طول سراسری جزیرهٔ قشم را ۱۲۰ کیلومتر ذکر کرده اند. عرض جزیره، در نقاط مختلف متفاوت بوده و به طور متوسط دارای سه عرض: کم (بین طبل و سلخ)، زیاد (بین لافت کهنه و شیب دراز) و متوسط (در منطقه اسکان) است. با این وجود، عرض متوسط جزیره قشم را ۱۱ کیلومتر می توان محسوب داشت.
جزیره قشم در (نقشه ایران و توران در دوره قاجاریه که توسط آدولف اشتیلر ترسیم شده است)
زمین شناسی قشم
تاریخچه زمین شناسی و تکتونیک منطقه: بخش شمالی خلیج فارس قسمتی از بخش جنوب شرقی زون ساختاری زاگرس را تشکیل می دهد که با روند کمربند چین خورده راندگی شمال غربی جنوب شرقی در اثر آخرین فاز کوه زایی آلپین در پلیو پلیئستوسن چین خورده و دگرریخت شده است. سازندهای زمین شناسی این کمربند ممکن است محدوده سنی دیرینه زیستی پیشین تا ترشیری داشته باشند و شامل دیاپیرهای منسوب به پالئوزوئیک پیشین به نام سری هرمز بوده که تا عهد حاضر به طرف سازندهای بالایی و تا روی زمین فعال بوده اند. بر اساس نظر اکثریت زمین شناسان این منطقه از نظر تکتونیکی از زمان ترشیری پسین به عنوان ناحیه فعال تکتونیکی بخش جنوبی پیشانی دیگر ریختی یا کمربند همگرایی (بین النهرین و حوزه خلیج فارس) و همچنین حاشیه های صفحه فشارشی و برخوردی قاره ایران عربی، فعال بوده است.
لرزه خیزی قشم
در ساعت ۱۲ و ۳۴ دقیقه و ۲۵ ثانیه روز سه شنبه ۲۱ تیرماه ۱۳۸۴ زمین لرزه ای به بزرگی ۶/۴ در استان هرمزگان رویداد که در مناطقی از استان از جمله جزیره قشم احساس شد. کانون این زمین لرزه در مختصات ۰۷/۲۷ درجه عرض شمالی و ۹۱/۵۵ درجه طول شرقی، در حوالی گچین در غرب بندرعباس و در فاصله ۱۹ کیلومتری بندر درگهان (در جزیره قشم) اعلام شد. تنها پس لرزه ثبت شده این زمین لرزه که امکان ثبت و تعیین محل آن وجود داشته، در ساعت ۱۶ و ۱۱ دقیقه همان روز و به بزرگی ۸/۲ روی داده است.
سواحل
سواحل جنوبی جزیره قشم
جزیره قشم با وسعتی نزدیک به ۱۵۰۰ کیلومترمربع، بیشترین سواحل و کرانه ها را در بین جزایر خلیج فارس به خود اختصاص می دهد. سواحل زیتون، سیمین، جزایر ناز، سوزا، مسن، شیب دراز، سلخ و دوستکو از دیدنی ترین سواحل جزیره قشم محسوب می شوند. از ویژگی های ساحل شناختی این جزیره، تنوع سواحل صخره ای، ماسه ای و گلی آن است که چنین خصوصیتی به طور یک جا در کمتر جزیره ای یافت می شود. سواحل شنی و ماسه ای نقره فام و سیمین براق نیز از دیگر انواع سواحل در جزیره قشم محسوب می شوند. ساحل صخره ای زیتون، ساحل شنی سیمین و سواحل گلی لافت و جنگل های حرا تنوع سواحل قشم را نشان می دهند. ساحل صخره ای ریگو معروف به ساحل لاک پشت ها نیز از دیگر سواحل زیبای جزیره قشم است که لاک پشت ها در آنجا برای نفس گیری و تغذیه به روی آب می آیند. سواحل زیبای جزیره هنگام در دو کیلومتری خط ساحلی جنوب جزیره قشم زیستگاه دلفین های باهوش و بازیگوش است که این مسئله موجب جذب گردشگران علاقه مند به قشم و جزیره هنگام شده است.
پارک کروکودیل قشم
آب و هوا
قشم در گروه سرزمین های گرم و مرطوب قرار می گیرد و این در حالی است که رطوبت نسبی هوا در قشم بالاست. فشار هوا در قشم بین ۱۰۱۵ تا ۱۰۱۸ میلی بار جیوه است که در تابستان به دلیل گرمای زیاد، فشار هوا به کمتر از ۱۰۰۰ میلی بار می رسد. دمای متوسط سالیانه جزیره قشم حدود ۲۶ درجه سانتی گراد، با متوسط حداکثر و حداقل دمای روزانه به ترتیب ۳۳ و ۱۸ درجه سانتی گراد است. اختلاف درجه حرارت فصلی این جزیره بسیار زیاد است. گرم ترین زمان ها ۱۰ تیر تا ۱۰ شهریور و سردترین ماه ها دی و بهمن است. در جزیره قشم حداکثر و حداقل دمای مطلق ۴۶ و ۱۶ درجه سانتی گراد به ثبت رسیده است.
پوشش گیاهی
جنگل های حرا در قشم.
اولین و مهم ترین جامعه گیاهی جزیره در جنگل های حرا مشاهده می شود که گونه ای از مانگروها به نام Avicennia marina (به نام ابوعلی سینا، دانشمند پرآوازه ایران) است و گستره ای بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر مربع از مساحت جزیره را به خود اختصاص داده اند. گیاهان قشم خشکی پسند و حرارت خواه بوده و نیاز به رطوبت زیاد در تابستان دارند و بیشتر به شکل درختچه های نیم بیابانی کوتاه قد قابل مشاهده هستند. از این جمله درختان می توان به درختان کهور، چت (با کسره زیر چ)، کرت، و کنار نام برد؛ که بیشتر آنها کهور وچت هستند. بوته های جر نیز در کنار این درختان پوشش گیاهی جزیره را تشکیل می دهند. نخل ها در این جزیره تنها در باغ های نخل می توان یافت که به دلیل کمبود آب و کمبود بارندگی کم رونق تر شده است.
حیات جانوری
در آب ها و خشکی های جهان سه سیستم حیاتی از نظر تنوع زیستی از بیشترین تنوع جانوری و گیاهی برخوردارند. این سه اکوسیستم عبارت اند از جزایر مرجانی، جنگل های حرا و جنگل های بارانی. در جزیره قشم و آب های پیرامونی آن دو اکوسیستم های اول و دوم حضور دارند گونه های شناسایی شده پستانداران قشم عبارت اند از ۴ گونه خفاش که یک نوع آن خفاش میوه خوار است، خفاش میوه خوار بزرگ ترین خفاش کشور بوده و بیشتر از قشم گزارش شده است.
جونده
۴ گونه، یک نوع خارپشت، یک گونه خرگوش، یک گونه روباه و دو نوع نمسی و یک نوع جبیر یا غزال ایرانی نیز در قشم شناسایی شده است.
خزندگان شناسایی شده قشم نیز بسیار متنوع هستند. سه نوع مار و ۱۷ گونه مارمولک و یک نوع دوزیست در قشم شناخته شده اند.
دوزیستان و خزندگان
با توجه به موقعیت جغرافیای جزیره قشم در خلیج فارس و به دلیل تنوع نواحی اکولوژیک آن و همچنین به دلیل وجود زیستگاه های متنوع نظیر: محیط تالابی جنگل حرا، پهنه های گلی، تپه ماهورهای متنوع، مناطق بیابانی، شنزارها، سواحل شنی، مناطق صخره ای، مزارع و باغ های کشاورزی و چمنزارهای فصلی مطالعه مقدماتی اکولوژیک توزیع و پراکنش دوزیستان و خزندگان جزیره صورت پذیرفت.
پرندگان
بارزترین پدیده طبیعی قشم گوناگونی پرندگان آن است. از میلیون ها سال پیش به این سو حدود چهارمیلیون پرنده مهاجر به طور منظم در فصل های مختلف سال، به خلیج فارس همانند یک زیستگاه ویژه، پناه می آورند. به طور کلی، در گشت و گذاری چند روزه در جزیره قشم به آسانی می توان تا ۱۰۰ گونه از پرندگان آن را مشاهده کرد. پرندگان از بیشترین تنوع برخوردارند. فهرست پرندگان شناسایی شده قشم تا سال گذشته ۹۸ گونه بود اما با شناسایی ۷۵ گونه پرنده دیگر، این فهرست در حال حاضر به ۱۷۳ نوع رسیده است. برخی از این پرندگان از جمله پرندگان نادر کشورمان هستند که شاهین کبود و حواصیل سبز از آن جمله اند.
برخی از پرندگان جزیره قشم عبارت اند از: مرغ سقای پا خاکستری، باکلان، حواصیل خاکستری، قار کوچک، قار ساحلی، قار سفید، حواصیل شب، حواصیل هندی، کفچه نوک، فلامینگو، عقاب ماهیگیر(جزیره قشم)، کرکس، جیرفتی، هوبره، سلیم خرچنگ خوار، صدف خوار، دیدومک، تلیله نوک پهن، کاکایی سر سیاه، کاکایی پشت سیاه، پرستو دریایی دودی، پرستو دریایی کاکلی کوچک، پرستو دریایی معمولی، پرستو دریایی کاکلی، سبز قبای هندی، زنبور خانگی کوچک، دم جنبانک ابلق، دم جنبانک کله زرد، میوه خور، بلبل خرما، سنگ چشم کله سرخ، سسک چیف چاف، سسک جنبان، سسک سرسیاه، طرقه بنفش، طرقه کوهی، چکچک بیابانی، شهدخور، زرد پر مزرعه، سهره خاکی.
برخی جاذبه ها گردشگری
گنبد نمکی نمکدان
کوه نمکی کوه نمکدان در قسمت جنوب غربی جزیره، ویژگی عمده مجموعه کوهستانی غربی را تشکیل می دهد. این کوه که به شکل مخروط است تا ارتفاع ۳۹۷ متر (قلهٔ کوه نمکدان) می رسد. ساختار نمکی این کوه از انباشته شدن صخره های آذرین با رسوبات تشکیل شده است. کوه گنبد نمکی، با بقایای معادن نمک باستانی و چشمه های آب شور، به خودی خود یک «اثر تاریخی طبیعی دیدنی» با امکانات آموزشی و تفریحی را به وجود آورده است.
دره ستارگان
دره ستارگان در قشم.
روستای برکه خلف در فاصله پنج کیلومتری از ساحل جنوبی جزیره قرار گرفته است. در شمال این روستا دره ستارگان قرار دارد. اهالی منطقه به این روستا استاله کفته می گویند. اما، نام دره ستاره ها برای این پدیده کم نظیر زمین شناسی جاافتاده است.
به دلیل شکل ویژه این دره و انواع حجم ها و پدیده های فرسایش موجود در آن وزش بادهای تند و گردش هوا در لابه لای ستون ها و حفره های موجود در دره تولید صدا می کند و به دلیل این صداها است که اهالی معتقدند با تاریک شدن هوا این دره محل آمد و شد ارواح و اجنه است و بنابراین از ورود به آن در شب خودداری می کنند.
دره ستاره ها در واقع یک ناحیه فرسایش یافته توسط آب های سطحی، رگبارهای فصلی و تندبادها است. فلات اولیه که هنوز در بخش شمالی به صورت کم و بیش دست نخورده باقی مانده، در ارتفاع بین ۷ تا ۱۵ متری از کف دره قرار دارد و جنس آن ماسه سنگ با سیمان آهکی سست و پر از پوسته های فسیلی است. مخروط های نوک تیز، ستون نها و ستونک های فرسایشی، آرک ها و تیغه ها و دیواره های نواری از جمله بخش هایی هستند که در این دره مشاهده می شوند.
به دلیل سست بودن جنس لایه ها، می توان انتظار داشت که پس از هر بارندگی شدید (که به ندرت اتفاق می افتد) تغییرات محسوسی در مورفولوژی دره صورت پذیرد.
قلعه پرتغالی ها
نوشتار های اصلی: قلعه پرتغالی ها (قشم) و قلعه لافت
نوشتار(های) وابسته: قلعه هرمز
آثار دژ پرتقالیها در شهر قشم و دژهای دیگری در خاور لافت، موسوم به دژهای نادری که با توپهای بزرگ آن روزگار مجهز بوده است -، در قشم دیده می شود. این دژ، وظیفه پشتیبانی قلعه هرمز را بر عهده داشته که شامل تأمین آب شیرین برای قلعه پرتقالی هرمز بوده است. بنای این قلعه در ۱۶۲۱ میلادی باعث شد شاه عباس بزرگ اقدام به جنگ بر ضد پرتقالیها و اخراج آنان از سواحل خلیج فارس نماید.
نخستین ژئوپارک کشور در جزیره قشم
دشت ها، دره ها، سواحل و کوه های جزیره هم وضعیتی یگانه و کم نظیر از نظر پوشش گیاهی، حضور حیات وحش و وجود پدیده های نادر زمین شناسی دارند. در این بخش از جزیره علاوه بر گونه های گیاهی و جانوری زیبا، کمیاب و در خطر انقراض که در سطح ملی و همچنین جهانی از ارزش بسیاری برخوردارند، پدیده های زمین شناسی نادر و بی مانندی نیز وجود دارند که هریک به تنهایی جذابیت و زیبایی خاص دارند. مجسمه های طبیعی و نقش برجسته های پراکنده، چین خوردگی ها و کوه های شگفت آور، سطوح تخت و صفه ها در ارتفاعات، ستون های حاصل از عوامل فرسایش، برجستگی ها و فرورفتگی های به وجود آمده از هوازدگی، مخروط افکنه ها و قطعه های فروافتاده در پای ارتفاعات، کوهسرها و هیکل های که دست هنرمند طبیعت به تازیانه باد و باران پدیدآورده، تندیس های اعجاب آوری که در شکل های مختلف هم چون لاک پشت، سگ، مارمولک، اسب آبی و یا حتی چهره آدمی در حالت خشم و فریاد و … همه و همه بخش بزرگی از طبیعت مسحورکننده قشم هستند و از جاذبه های کم نظیر طبیعت گردی این جزیره به شمار می روند. در سواحل جنوبی بخش غربی جزیره از بندر ماهیگیری سلخ تا روستای کانی یعنی در فاصله سی کیلومتر از ساحل جزیره روستا، مزرعه و هیچ نوع تمرکز و تجمع انسانی وجود ندارد. در بخش غربی جزیره حضور انسان و فعالیت های دامداری و کشاورزی از زمان های قدیم بسیار ناچیز بوده است و در حال حاضر نیز قابل توجه نیست. در این بخش از جزیره پدیده هایی وجود دارند همچون:
جنگل های حرا، گنبد نمک، غارهای نمک، چشمه های آب معدنی، تنگه چاهکو، تنگ عالی، بام قشم، دره تندیس ها، کلات کشتاران و ده ها تخته سنگ و صخره با شکل های عجیب و غریب.
نمای سراسرنما از جزایر ناز در موقع جزر خلیج فارس.
چشمه ها
چشمه های جزیره قشم، که به طور پراکنده در جای جای جزیره وجود دارند، فاقد آب شیرین بوده و عمدتاً شور هستند. برخی از این چشمه ها عبارت اند از:
چشمه کارگاهچشمه معدنی سولفوره و شور کارگاه در میانه و هسته مرکزی ساختار تاقدیسی مجاور بندر ماهیگیری سلخ (میدان گاز طبیعی سلخ، معروف به برهوت) واقع شده است. آب این چشمه (چند لیتر در ثاینه) پس از نهشته شدن بخشی از مواد معدنی سیاهرنگ همراه در محل تظاهر، موجب تغذیه بیشتر آب شور در آبراهه موجود این محل بوده و در اطراف و بستر آبراهه اخیر نیز رسوبات فراوان نمک گذاشته می شود.
چشمه گوری: رسوبات واحد گوری دارای ضخامت حدود یکصدمتر، پوشاننده نهشته های انیدریت و نمک های مربوط به سازند گچساران است که با توجه به دانسته ها، ستبرای حدود ۱۴۰۰ متر دارد.
چشمه های دامنه کوه نمکدان پهنه های پوشیده از رسوب نمک در کوه نمکدان دارای توده های بسیار بزرگ و گسترده نمک با کمیت بالا با کیفیت و خلوص نسبتاً مناسب است و از نظر اقتصادی در تأمین نمک خوراکی، نمک طبی و حتی تأمین بخشی از مشتقات موردنیاز در ترکیباتی از پتروشیمی اهمیت دارد.
پارک کروکودیل قشم
اولین و بزرگترین پارک کروکودیل خاورمیانه[۳] در جزیره قشم قراردارد. محلی زیبا و امن برای گردشگران علاقمند به حیات وحش تا از نزدیک با زندگی و خصوصیات این جانوران نادر آشنا شوند. این مجموعه همیار ژئوپارک قشم و حامی محیط زیست است. سالانه گردشگران بی شماری با سفر به قشم از این پارک از این پارک منحصر بفرد دیدن می کنند.
اقتصاد
موسسه آموزش عالی قشم از منابع درآمدزائی جدید منطقه آزاد قشم
اثرات ناشی از قاچاق سوخت بر روی محیط زیست و سواحل جزیره قشم عکس: امیررضا توسلی
صیادی
از منابع اصلی درآمد مردم این مناطق صیادی است. صیادی در این منطقه به وسیلهٔ قایق موتوری، لنج، و مشتا است.
کسب و کارهای تجاری
از دیگر منابع درآمد این مردم، ایجاد بازارها و مغازه های کوچک است.
دامپروری
جزیره قشم تا حدودی توان بالقوه برای دامپروری را دارد و هم اکنون دامپروری به روش سنتی در جزیره انجام می گیرد. نزدیک به ۲۰۰۰ راس بز از نژادهای مخصوص تالی، جزیرتی، پاکستانی و هم چنین حدود ۳۰۰۰ راس گوسفند و گاو گوساله و چند هزار ماکیان در جزیره وجود دارد. منابع تغذیه دام ها بیشتر از سرشاخه ها و برگ درختان حرا است. مردم جزیره نوعی غذا به نام «فخاره» برای دام های خود درست می کنند. بیشتر دام ها در این جزیره در دشت مرکزی (یعنی توریان، رمکان، گربه دان و کاروان) هستند شتر یا سفینه صحرا در گذشته از اهمیت خاصی برخوردار بوده که انطباق بیشتری با محیط جزیره داشته است و برای حمل و نقل وهم چنین شیر و گوشت نگهداری می شده است. شترداری بیشتر در روستای طبل، جی جیان، سهیلی و سلخ رایج است. تعداد شترها در این جزیره افزون بر ۳۰۰۰ نفر است.
اولین و تنها مزرعه پرورش کروکودیل کشور به نام پارک و مزرعه کروکودیل نوپک در جزیره هنگام از توابع شهرستان قشم به تولید و تکثیر کروکودیل مشغول است. این مزرعه علاوه بر تولید گوشت و پوست امکان بازدید گردشگران علاقه مند را در محلی دیدنی و زیبا فراهم آورده است.
کشاورزی
در جزیره قشم به دلیل کمی بارندگی و نبود آب شیرین کافی، کشاورزی بسیار محدود است و بیشتر به صورت دیم صورت می گیرد و کشت غلات دیم نیز به دلیل یکنواختی بارندگی دستخوش نوسان زیاد می شود. به این ترتیب، تولید کشاورزی قشم را می توان ناچیز دانست. نواحی کشت آبی در دشت توریان و نواحی زراعت دیم در روستای طبل، گوران، سهیلی، گورزین، ملکی، لافت و گیاهدان واقع اند که نیمی از نخلستان های جزیره را در خود جای داده اند.
معادن
در جزیره قشم معادن گوناگونی از قبیل نمک، خاک سرخ، گاز سنگ آهن و … وجود دارد که به ویژه در گذشته سبب رونق تجاری این جزیره بوده است و قسمتی از مشاغل جزیره نشینان را تأمین می کرده است معدن سنگ لاشه تلمبر واقع در ۱۰ کیلومتری باختر بندر قشم با تولید سالانه ۳۵ هزار تن و معدن سنگ لاشه قشم واقع در ۱۴ کیلومتری جنوب غربی شهر قشم با تولید سالانه ۲۷۰۰ تن از مهم ترین معدن های قشم به شمار می روند. از جمله معادن عمده جزیره قشم، نمکدان است که به صورت تپه نمکی مدور (مخروطی) و به قطر قاعده ۷ کیلومتر در ارتفاع ۲۳۷ متر از سطح دریا قرار دارد. این منبع دارای بهترین نمک است که ذخائر آن ۴۲۰ هزار تن برآورد شده است. گاز جزیره قشم در سنوات گذشته برای اولین بار به وسیله شرکت ایران و انگلیس کشف و حفر شد به طوری که در منطقه کارگاه سه چاه نفت زده اند که عمق یکی از آنها تا ۳۰۰۰ متر می رسد اما سر چاه ها را بسته اند
پالایشگاه گاز گَوَرزین
که از پنج حلقه چاه تغذیه می کند پس از پالایش به وسیله لوله های ۱۲ اینچی از لافت کهنه به بندر پل و در مجموع پس از طی ۷۰ کیلومتر به نیروگاه بندر عباس می رسد تا انرژی گازی را به الکتریسیته تبدیل نماید. قدرت تصفیه و حمل گاز طبیعی به نیروگاه حرارتی بندرعباس در صورت امکان روزانه یکصد میلیون فوت مکعب است و این لوله ها در ژرفای ۳۳ متری دریا قرار گرفته اند.
خوراکی های محلی
نان تُمُشی،[۴] نوعی نان محلی بسیار نازک است که در قشم آنرا با سس مخصوصی می پزند. در این نان تخم مرغ و پنیر می ریزند که همزمان با نان می پزد. نوشیدنی مخصوص قشم چایی شیر است. خورش قلیه ماهی از غذاهای محلی این جزیره است.
[هَوآری ماهی/ هَوآری مرغ/ هَوآری گوشت و…] [زیبُن هَوور/ زیبُن میگ/ زیبُن …] [حَلا ماهی] [نان بآدی]
